Zastępcza zgoda sądu opiekuńczego na umieszczenie pacjenta w zakladzie opiekuńczo-leczniczym

autor: Radca prawny Patrycja Aleksandrowicz Okręgowa Izba Radców Prawnych, 02.01.2026

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1755 z późn. zm.), w paragrafie 6 wskazuje, iż w przypadkach kierowania pacjentów do ZOL możliwym jest również skierowania pacjenta na podstawie postanowienia wydanego przez właściwy sąd rodzinny.
Należy zatem, w ujęciu legitymacji personelu lekarskiego do skierowania wniosku do sądu opiekuńczego o wydanie zastępczej zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego, rozważyć, czy zakłady opiekuńczo ? lecznicze udzielają tychże.

Art. 32 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty

1. Lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta.
2. Jeżeli pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, wymagana jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe - zezwolenie sądu opiekuńczego.
(?)

W związku z tym, należy odwołać się do definicji świadczeń zdrowotnych, zawartej w art. 5 pkt 40 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.), cyt.:
- ?.są to działania służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania.?

Jednocześnie, należy mieć na uwadze definicję legalną stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż świadczenia szpitalne, to jest świadczenia opiekuńcze, pielęgnacyjne, paliatywne, hospicyjne, świadczenia z zakresu opieki długoterminowej, rehabilitacji leczniczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwa uzdrowiskowego, udzielane pacjentom, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych w odpowiednio urządzonych, stałych pomieszczeniach.

Przyjąć zatem należy, iż na podstawie określonych powyżej przesłanek wskazanych w przytoczonych definicjach legalnych, zakłady opiekuńczo ? lecznicze udzielają świadczeń zdrowotnych, co pod względem formalnym oznacza, że lekarze mają prawną legitymację do skierowania wniosku o wydanie zastępczej zgody na umieszczenie tam pacjenta, w sytuacji, gdy nie jest on zdolny do wyrażenia świadomej zgody (lub świadomej odmowie wyrażenia zgody).

Zdarzają się jednak niestety przypadki, gdy sądy opiekuńcze oddalają wnioski o umieszczenie pacjenta w zakładzie opiekuńczo ? leczniczym, wskazując, iż względem takiego procedowania nie ma żadnej regulacji szczególnej polskim porządku prawnym, wskazując jednocześnie, iż względem tego procedowania nie można zastosować analogii względem postępowania w przypadku udzielania świadczeń zdrowotnych. Niektóre Sądu wskazują ponadto, że jest to konstytucyjne ograniczenie wolności.

Należy jednak zaznaczyć, że w świetle obowiązujących definicji legalnym nie powinno pozostawiać wątpliwości to, że zakłady opiekuńczo ? lecznicze udzielają świadczeń zdrowotnych, co też stanowi przesłankę określoną w Ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty, uprawniającą do wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o udzielenie zastępczej zgody w trybie art. 32 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Wykonujesz zawód medyczny lub prowadzisz podmiot leczniczy? Potrzebujesz profesjonalnej ochrony ubezpieczeniowej! Nasi specjaliści są do Twojej dyspozycji:

+48 56 642 41 82
kontakt@polisa.med.pl

« poprzedni następny »