autor: Radca prawny Patrycja Aleksandrowicz Okręgowa Izba Radców Prawnych, 16.09.2026
Jak wskazano, odnosi się on w szczególności do pacjentów nie zdolnych do składania świadomych oświadczeń woli, którzy nie zostali uprzednio ubezwłasnowolnieni. Do tej pory obszar ten budzi wiele kontrowersji wśród różnych środowisk – medycznych i prawniczych, a jednocześnie pozostaje w tym zakresie równie istotna optyka pacjencka z uwzględnieniem przypuszczalnych zachowań i reakcji po stronie osób bliskich.
Oczywiście, opublikowany dokument o którym jest tu mowa nie ma charakteru obligatoryjnie obowiązującej procedury lub metodyki, jednakże zważając na grono eksperckie, które sporządziło rzeczony dokument, jak i grono podmiotów, które je pozytywnie zaopiniowało, a w tym Naczelną Izbę Lekarską, Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych, Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii, itd., należy nadać temu dokumentowi charakter eksperckiej rekomendacji. Nie ma prawnie obiektywnych przeszkód, aby przełożyć treść tychże rekomendacji na procedury wewnętrzne podmiotów leczniczych, inkorporujących zawarte tam normy postępowań. Należy dodatkowo wskazać, że dodatkiem do tychże rekomendacji jest wzór protokołu postępowania dotyczącego ograniczenia terapii daremnej u pacjenta pozbawionego możliwości świadomego wyrażenia woli, który również może być wykorzystywany jako rekomendowany wzór w ramach procedur wewnętrznych szpitala.
Rekomendacje porządkują definicje: terapii daremnej, ograniczenia terapii daremnej, eutanazji oraz samobójstwa wspomaganego. Dokument ma wymiar praktyczny, przewiduje również schemat postępowania personelu z pacjentem u którego stwierdzono „wysokie ryzyko prowadzenia terapii daremnej”, działania ukierunkowane na chorego.
1. Osoby kierujące szpitalami we współpracy z osobami kierującymi oddziałami powinny wypracować zalecenia dotyczące postępowania wobec chorych w bliskości nieuchronnej śmierci i u umierających w przebiegu zaawansowanych, nieuleczalnych chorób, uwzględniając
w nich całościową opiekę nad chorym i jego bliskimi, a następnie nadzorować ich wdrożenie w danym szpitalu.
2. Należy dążyć do przesiewowej oceny potrzeb w zakresie opieki paliatywnej u chorych w zaawansowanych stadiach chorób nieuleczalnych, co może pomóc w urealnieniu celów opieki oraz zapobiec późniejszemu wdrażaniu terapii daremnej. Chorym umierającym powinno się zapewnić dostęp do specjalistycznych konsultacji z zakresu medycyny paliatywnej.
3. W szpitalach należy upowszechnić przekaz, że rezygnacja z terapii daremnej i akceptowanie naturalnej śmierci, gdy jest ona nieunikniona, stanowią przejaw holistycznego podejścia ukierunkowanego na opiekę paliatywną i poszanowanie prawa do godnej śmierci, a nie rezygnacji z opieki nad chorym.
4. Medyczną ocenę dotychczasowego leczenia i przebiegu choroby, stanowiącą punkt wyjścia do rozważania daremności terapii, powinno przeprowadzić konsylium składające się z profesjonalistów medycznych.
5. W razie niepewności klinicznej, diagnostycznej lub rokowniczej priorytetem zawsze powinno pozostawać dobro chorego. Zastosowanie terapii limitowanej czasem umożliwia przedłużenie obserwacji i ocenę efektów terapii ukierunkowanej
na poprawę stanu zdrowia oraz ponowną ocenę sytuacji klinicznej po upływie ustalonego czasu.
6. Ograniczanie terapii daremnej u chorych niezdolnych do podejmowania świadomych decyzji wymaga (w miarę możliwości) przeprowadzenia rozmowy z bliskimi chorego w celu ustalenia optymalnego sposobu postępowania z uszanowaniem spraw i wartości, które są dla niego ważne.
7. Szpitale powinny wdrażać programy i działania ukierunkowane na potrzeby duchowe chorych (zwłaszcza u kresu życia) i ich bliskich.
8. Szpitale powinny oferować programy wsparcia dla osób w żałobie.
9. Szpitale powinny zadbać o zapewnienie wsparcia duchowego i psychologicznego personelowi medycznemu, który opiekuje się chorymi umierającymi.
10. Należy wprowadzić zagadnienia dotyczące terapii daremnej oraz opieki nad chorymi umierającymi w szpitalu i ich bliskimi do kształcenia przed- i podyplomowego lekarzy i pielęgniarek, w wymiarze pozwalającym świadczyć taką opiekę na wysokim poziomie.
Treść rekomendacji wpisuje się w aktualnie obowiązujący stan prawny. Należy zważyć szczególną uwagę na poruszany w ich treści zakres kompetencji miękkich względem zwłaszcza osób najbliższych pacjenta. Należy wskazać, że w sprawach związanych zarówno z procesem umierania, jak i sprawami związanymi chociażby z kwestiami przeprowadzenia sekcji zwłok,
ustalania przyczyn śmierci, zachowanie personelu i rzeczowy kontakt z rodziną pacjenta może uchronić podmiot przed ewentualnymi skargami lub w następstwie z kierowaniem roszczeń.
Może Cię zainteresować:
Wykonujesz zawód medyczny lub prowadzisz podmiot leczniczy? Potrzebujesz profesjonalnej ochrony ubezpieczeniowej! Nasi specjaliści są do Twojej dyspozycji:
Zobacz również:
jeśli masz jakieś pytania,
potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia kwestii związanych z interesującym Cię ubezpieczeniem,
skontaktuj się z nami
Zapisz się do newslettera by być na bieżąco!
