data publikacji: 2026-01-23
Względem tego należy przeanalizować przede wszystkim regulacje wynikające z Kodeksu Pracy jak i z Ustawy o działalności leczniczej.
Zgodnie z Kodeksem Pracy, praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:
1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
2) szczególnych potrzeb pracodawcy.
Zgodnie z komentarzem, „(…) Ogólnie przyjmuje się, że praca ponadwymiarowa nie powinna być zlecana w celu wykonywania normalnych, planowych zadań, jak również nie powinna być stałym elementem organizacji pracy stosowanym w skutek wadliwej organizacji pracy dla wyrównania strat czasu nieprzepracowanego spowodowanych ponadprzeciętną absencją chorobową, brakami w zatrudnieniu itp. Te niewątpliwie słuszne konstatacje należałoby jednak uzupełnić o stwierdzenie, że szczególne potrzeby pracodawcy zachodzą także wówczas, gdy do realizacji normalnych zadań pracodawcy konieczne jest ponadwymiarowe zatrudnienie pracownika, pod warunkiem, że nie będzie to dotyczyło w sposób względnie stały konkretnej osoby. Istnieją bowiem sytuacje, gdy pracodawca w celu realizacji swoich zadań stoi przed wyborem zlecenia swoim pracownikom pracy w godzinach nadliczbowych albo zatrudnienia nowych osób, co w konkretnych warunkach może być wysoce utrudnione lub wręcz niemożliwe, albo ograniczenia swojej pozycji na rynku, co w konsekwencji może prowadzić do istotnego pogorszenia jego sytuacji ekonomicznej, a nawet upadłości. Co do zasady jednak nie powinno budzić wątpliwości, że ocena, czy zachodzą te szczególne potrzeby pracodawcy, powinna należeć właśnie do podmiotu zatrudniającego.”
K. Rączka [w:] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, A. Zwolińska, K. Rączka, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2024, art. 151.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać za wadliwą praktykę planowanie pracy w nadgodzinach jako formę zastępczą i awaryjną względem poczynienia stosownych zmian organizacyjnych w danym podmiocie.
Kodeks pracy, wyłącza z możliwości pracy w nadgodzinach za wynagrodzeniem kadrę zarządzającą, z zachowaniem jedynie małego wyjątku, to jest:
Art. 1514 Kodeksu Pracy
§1. Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, z zastrzeżeniem §2.
§2. Kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w wysokości określonej w art. 1511 § 1, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy.
W przypadku personelu medycznego, względem wynagrodzenia za pracę w nadgodzinach mają zastosowanie przepisy Kodeksu Pracy, stanowiące, że:
Art. 1511 Kodeksu Pracy
§1. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości:
1) 100% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
a) w nocy,
b) w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
c) w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
2) 50% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1.
(…)
W przypadku wniosku pracownika, lub woli pracodawcy zamiast dodatku do wynagrodzenia z tytułu nadgodzin może być przyznany w danym okresie rozliczeniowym dzień wolny od pracy:
Art. 1512 Kodeksu Pracy
§1. W zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy.
§2. Udzielenie czasu wolnego w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych może nastąpić także bez wniosku pracownika. W takim przypadku pracodawca udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych, jednakże nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.
§3. W przypadkach określonych w §1 i 2 pracownikowi nie przysługuje dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.
Jednocześnie, poza powyższymi regulacjami, w przypadku zaistnienia określonych w poniższej normie przesłanek, zastosowanie znajduje artykuł z Ustawy o działalności leczniczej, zgodnie z którym:
Art. 99 Ustawy o działalności leczniczej
1. Pracownikom wykonującym zawód medyczny, zatrudnionym w systemie pracy zmianowej w podmiocie leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne przysługuje dodatek w wysokości:
(…)
2) co najmniej 45% stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego, obliczanej zgodnie z art. 98 ust. 3, za każdą godzinę pracy wykonywanej w porze dziennej w niedziele i święta oraz dni wolne od pracy wynikające z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.
W przypadku świadczenia pracy przede wszystkim w porze dziennej w dni, które dla danego pracownika powinny być dniami wolnymi wynikającymi z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, należy się prócz dodatku wynikającego z Kodeksu Pracy również dodatek o którym mowa w art. 99 ust.1 pkt 2 Ustawy o działalności leczniczej. Następuje wówczas faktyczny i prawny zbieg do dodatków z tytułu pracy w nadgodzinach. Zgodnie z orzecznictwem, wprowadzenie tego przepisu miało cel motywacyjny dla personelu świadczenia pracy w nadgodzinach w przypadkach, gdy wynika to z potrzeb pracodawcy.
Radca prawny Patrycja Aleksandrowicz Okręgowa Izba Radców Prawnych
+48 56 642 41 82
Czy lekarz stażysta może zostać asystentem lekarza?
Jakie informacje powinny zostać ujęte w treści obserwacji lekarskich, pielęgniarskich oraz w epikryzie?
Czy lekarce w trakcie stażu podyplomowego należy przedłużyć umowę o pracę do dnia porodu?
